Hoạt động STEM cho trẻ em không chỉ đơn thuần là những trò chơi mang tính học thuật, mà là hành trình khơi dậy trí tò mò, sáng tạo và tư duy phản biện – những kỹ năng cốt lõi giúp trẻ trưởng thành trong thế kỷ 21. Trong thế giới đang không ngừng đổi mới bởi công nghệ và khoa học, việc để trẻ tiếp cận STEM từ sớm giống như gieo những hạt mầm của tư duy độc lập và khám phá.
Khi tham gia các hoạt động STEM, trẻ được “học bằng hành” – tự mình thử nghiệm, đặt câu hỏi, tìm lời giải và rút ra bài học từ trải nghiệm thực tế. Chính quá trình đó giúp trẻ không chỉ hiểu “cái gì” mà còn hiểu “vì sao”, “như thế nào”, và quan trọng hơn cả – học cách tư duy như một người khám phá thực thụ.
Bài viết này sẽ giới thiệu 8 hoạt động STEM thú vị và dễ áp dụng mà cha mẹ, giáo viên hoặc người chăm sóc có thể thực hiện ngay tại nhà hoặc lớp học. Mỗi hoạt động đều là một bước nhỏ nhưng đầy ý nghĩa trong hành trình nuôi dưỡng trí tuệ, cảm xúc và niềm đam mê học hỏi của trẻ.
Xem thêm: Học STEAM cho học sinh tiểu học
STEM là gì và vì sao cần thiết cho trẻ em thời đại mới?
Trong thế giới đang vận hành bằng công nghệ và đổi mới, STEM – viết tắt của Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Mathematics (Toán học) – không chỉ là bốn lĩnh vực học thuật. Đó là phương pháp giáo dục dựa trên khám phá, trải nghiệm và tư duy sáng tạo.
Hoạt động STEM giúp trẻ trở thành người học chủ động – không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn tự tìm tòi, đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề. Thay vì “học để trả bài”, trẻ được “học để hiểu, để làm và để sáng tạo”.
Trong bối cảnh tương lai nghề nghiệp không ngừng thay đổi, STEM chính là chìa khóa để hình thành năng lực thích ứng, tư duy phản biện và sự tự tin – những phẩm chất mà mọi đứa trẻ cần để bước vào thế kỷ 21.
Lợi ích của hoạt động STEM đối với sự phát triển của trẻ
Không chỉ rèn luyện kiến thức, hoạt động STEM còn chạm đến cốt lõi của việc học: khơi dậy sự tò mò và niềm yêu thích khám phá.
Dưới đây là những giá trị nổi bật mà STEM mang lại:
- Phát triển tư duy phản biện và logic: Khi đối diện với vấn đề, trẻ học cách quan sát, phân tích và đưa ra giả thuyết.
- Kích thích sáng tạo: STEM khuyến khích trẻ thử nghiệm nhiều hướng khác nhau, sai cũng được, miễn là dám thử.
- Tăng khả năng hợp tác: Nhiều hoạt động STEM yêu cầu làm việc nhóm, giúp trẻ học cách chia sẻ ý tưởng, lắng nghe và cùng giải quyết vấn đề.
- Kết nối lý thuyết với thực tế: Trẻ hiểu rằng những gì học ở trường đều có ứng dụng cụ thể trong cuộc sống.
- Mở ra định hướng nghề nghiệp: STEM là nền tảng của các ngành nghề tương lai như công nghệ, y học, kỹ thuật, năng lượng tái tạo…
8 hoạt động Stem cho trẻ em dễ thực hiện – Học mà chơi, chơi mà học
Dưới đây là 8 hoạt động STEM sinh động, được thiết kế để trẻ vừa học vừa khám phá, rèn luyện tư duy và khơi nguồn sáng tạo.
Hoạt động 1: Xây dựng cấu trúc
Mục tiêu: Rèn luyện tư duy không gian, kỹ năng giải quyết vấn đề và tính sáng tạo.
Vật liệu: Tăm, kẹo dẻo, ống hút, giấy cứng hoặc hộp carton.
Hãy thử thách trẻ xây tòa tháp cao nhất bằng tăm và kẹo dẻo, hoặc cầu nhỏ chịu được trọng lượng của một quyển sách.
Khi làm, trẻ sẽ tự hỏi: “Tại sao tòa tháp lại đổ?”, “Nếu thay đổi góc hoặc thêm điểm tựa thì sao?” – đó chính là khoảnh khắc của tư duy khoa học.
Hoạt động này không chỉ giúp trẻ hiểu về trọng lực, cân bằng và hình học, mà còn gieo vào tâm trí chúng tinh thần dám thử – dám sai – dám làm lại.
Hoạt động 2: Thí nghiệm khoa học
Mục tiêu: Giới thiệu phương pháp khoa học, rèn khả năng quan sát và phân tích.
Vật liệu: Baking soda, giấm, bóng bay, ống hút, dây và nước.
Bạn có thể cùng trẻ làm núi lửa phun trào mini bằng baking soda và giấm.
Hoặc thử tạo tên lửa bóng bay bằng cách thổi bóng, gắn ống hút và thả chạy trên sợi dây.
Sau mỗi thí nghiệm, hãy đặt câu hỏi:
- “Điều gì khiến núi lửa phun trào?”
- “Vì sao bóng bay di chuyển?”
Những câu hỏi này giúp trẻ học cách quan sát, dự đoán và giải thích hiện tượng – nền tảng của tư duy phản biện.
Hoạt động 3: Làm quen với lập trình
Mục tiêu: Rèn tư duy logic, khả năng xử lý vấn đề và sáng tạo công nghệ.
Công cụ: Scratch, Code.org, Tynker hoặc ứng dụng lập trình trẻ em.
Hãy hướng dẫn trẻ tạo một trò chơi đơn giản trên Scratch – ví dụ điều khiển nhân vật qua mê cung.
Mỗi dòng lệnh viết ra là một bước logic; mỗi lỗi sai là một cơ hội học hỏi.
Trẻ sẽ nhận ra rằng máy tính chỉ thông minh khi con người biết cách ra lệnh, và chính điều đó khơi dậy sự tự tin trong việc làm chủ công nghệ.
Hoạt động 4: Trò chơi toán học
Mục tiêu: Củng cố tư duy toán học, phản xạ nhanh và khả năng suy luận.
Trò chơi gợi ý: Sudoku, Math Bingo, Monopoly hoặc Clue.
Thay vì chỉ giải bài tập trên giấy, hãy để trẻ “chơi với Toán”.
Trong Math Bingo, trẻ cần giải phép tính nhanh để đánh dấu ô số – vừa luyện trí nhớ, vừa rèn sự tập trung.
Qua đó, trẻ hiểu rằng Toán không chỉ là con số mà là ngôn ngữ giúp ta nhìn thấy quy luật của thế giới.
Hoạt động 5: Robotics
Mục tiêu: Hiểu về cơ khí, lập trình và ứng dụng thực tế.
Dụng cụ: Bộ Lego Robotics, Arduino cơ bản hoặc robot mini.
Trẻ có thể xây một robot di chuyển theo lệnh, hoặc robot leo dốc, tránh vật cản.
Khi robot cử động được, trẻ nhận ra sức mạnh của tri thức – và hiểu rằng mỗi ý tưởng đều có thể biến thành hiện thực nếu biết cách thử nghiệm và kiên trì.
Đây là hoạt động kết hợp hoàn hảo giữa tư duy kỹ thuật, công nghệ và sáng tạo, mở đường cho những nhà phát minh tương lai.
Hoạt động 6: Thử thách thiết kế
Mục tiêu: Phát triển khả năng sáng tạo, tư duy thiết kế và sự kiên trì.
Vật liệu: Giấy, ống hút, dây thun, cốc nhựa, băng keo.
Hãy thử thách trẻ tạo một phương tiện vận chuyển vật nhỏ từ điểm A đến điểm B chỉ bằng các vật liệu đơn giản.
Trẻ phải lên kế hoạch, thử nghiệm và cải thiện thiết kế – quá trình ấy chính là học qua trải nghiệm (learning by doing).
Hoặc bạn có thể tổ chức cuộc thi máy bay giấy bay xa nhất. Sau đó, cùng phân tích: góc bay, trọng lượng, độ gấp cánh – để trẻ hiểu vật lý ẩn sau trò chơi.
Hoạt động 7: Khám phá thiên văn
Mục tiêu: Khơi dậy sự tò mò, hiểu biết khoa học tự nhiên và cảm nhận về vũ trụ.
Dụng cụ: Kính thiên văn, ống nhòm hoặc bản đồ sao.
Buổi tối, hãy cùng trẻ quan sát bầu trời, nhận biết chòm sao, ghi chép hiện tượng.
Bạn có thể giúp trẻ vẽ bản đồ sao cá nhân, hoặc dựng mô hình hệ Mặt trời bằng giấy và xốp.
Khi nhìn lên bầu trời, trẻ học được khiêm nhường và tò mò, hiểu rằng tri thức nhân loại là vô tận – và học là hành trình không bao giờ dừng lại.
Hoạt động 8: Máy móc đơn giản
Mục tiêu: Giúp trẻ hiểu các khái niệm cơ học cơ bản như lực, đòn bẩy, chuyển động.
Dụng cụ: Que gỗ, dây thun, ròng rọc nhỏ, thìa, bìa carton.
Cùng trẻ chế tạo một chiếc bập bênh mini, ròng rọc hay máy bắn đá nhỏ (catapult).
Hoạt động này không chỉ giúp trẻ hiểu nguyên lý vận động mà còn dạy chúng sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và tính chính xác trong khoa học.
. Bí quyết giúp hoạt động STEM trở nên hiệu quả và hấp dẫn
Để mỗi buổi học STEM trở thành trải nghiệm đáng nhớ, người hướng dẫn nên:
- Bắt đầu từ điều gần gũi: Liên hệ với những vật dụng quen thuộc – điều đó khiến trẻ dễ hình dung hơn.
- Cùng tham gia với trẻ: Trẻ học tốt hơn khi cảm nhận được sự đồng hành.
- Khuyến khích đặt câu hỏi: “Vì sao?” là mầm mống của tư duy phản biện.
- Chấp nhận sai sót: STEM không đòi hỏi hoàn hảo, mà đề cao quá trình thử – sai – sửa – thử lại.
- Kết hợp giữa học và chơi: Biến kiến thức thành trò chơi giúp trẻ ghi nhớ sâu và hứng thú lâu dài.
Kết luận: STEM – gieo hạt giống tư duy cho thế hệ tương lai
STEM không chỉ là một phương pháp học, mà là một triết lý giáo dục – nơi trẻ được quyền đặt câu hỏi, được sai, được thử, và được tự mình khám phá thế giới.
Mỗi hoạt động STEM cho trẻ em đều là một cơ hội để trí tò mò nảy mầm, tư duy phản biện phát triển, và lòng yêu khoa học được nuôi dưỡng.
Dù bạn là phụ huynh, giáo viên hay người yêu thích giáo dục, hãy bắt đầu từ hôm nay:
Một chiếc cầu bằng tăm, một thí nghiệm nhỏ hay một đêm ngắm sao – tất cả đều có thể khơi nguồn cho một ước mơ lớn.
STEM không chỉ dạy trẻ cách hiểu thế giới – mà dạy chúng cách thay đổi thế giới.
