Trong xã hội hiện đại, việc nuôi dạy con cái trở thành một trong những mối quan tâm lớn nhất của các bậc phụ huynh. Không ít cha mẹ nghĩ rằng chỉ cần cho con học trường tốt, ăn uống đầy đủ và được bao bọc cẩn thận là đã làm tròn trách nhiệm. Tuy nhiên, trên thực tế, những hành vi nhỏ nhặt hằng ngày của cha mẹ lại có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành tính cách và nhân cách của trẻ. Có những hành vi tưởng chừng vô hại, nhưng lâu dần, chúng sẽ để lại dấu ấn sâu sắc trong tâm lý con trẻ. Câu nói dân gian “Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà” hay “Bố nào con nấy” thực chất phản ánh một phần sự thật: con cái chính là tấm gương phản chiếu hành vi của cha mẹ.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng phân tích 7 hành vi phổ biến của cha mẹ tưởng chừng vô hại nhưng lại ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tính cách của trẻ. Bài viết đồng thời cũng đưa ra những gợi ý giúp cha mẹ thay đổi để tạo ra môi trường nuôi dạy con tích cực hơn.
Xem thêm bài viết: Những kỹ năng sống tiểu học giúp con phát triển toàn diện
Bố về đến nhà là nằm xem điện thoại
Trong kỷ nguyên số, điện thoại di động gần như trở thành vật bất ly thân của nhiều người. Không ít phụ huynh phàn nàn rằng con cái nghiện điện thoại, xem YouTube hoặc chơi game quá nhiều. Tuy nhiên, điều mà nhiều người không để ý là chính cha hoặc mẹ cũng thường xuyên rơi vào trạng thái “nghiện” điện thoại.
Hình ảnh người bố vừa bước chân vào nhà đã lập tức ngả người xuống sofa, tay cầm điện thoại, mắt dán vào màn hình thay vì chào hỏi hay trò chuyện cùng con. Khi ăn cơm, tắm rửa, thậm chí cả lúc đi vệ sinh, chiếc điện thoại vẫn luôn hiện diện. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm giảm tương tác giữa cha mẹ và con cái.
Trẻ em vốn có xu hướng quan sát và bắt chước, vì vậy khi thấy cha mẹ dành quá nhiều thời gian cho thiết bị di động, chúng cũng dễ hình thành thói quen tương tự. Hậu quả là trẻ trở nên thụ động, lười biếng, giảm khả năng giao tiếp trực tiếp và thậm chí hình thành sự phụ thuộc vào các thiết bị công nghệ.
Điều quan trọng là trẻ không chỉ nghe lời dạy từ cha mẹ, mà chủ yếu học hỏi từ những gì chúng nhìn thấy. Thay vì chỉ la mắng con cái, cha mẹ nên làm gương. Người bố có thể biết gác điện thoại sang một bên để cùng con ăn cơm, hỏi han con về ngày học, hay chơi cùng con vài trò nhỏ, hoặc chia sẻ công việc với mẹ. Điều này sẽ truyền đi thông điệp mạnh mẽ hơn bất cứ lời khuyên nào. Sự tự giác của cha mẹ chính là tấm gương soi rõ nét cho tính cách của con cái.
Bố không chia sẻ việc nhà với mẹ
Gia đình là môi trường đầu tiên mà trẻ học cách hợp tác, chia sẻ và yêu thương. Khi người cha chọn cách buông bỏ việc nhà, để mặc mọi gánh nặng dồn lên vai mẹ, điều đó không chỉ ảnh hưởng đến sự bình đẳng trong gia đình mà còn tác động trực tiếp đến nhân cách của trẻ. Con trai có thể lớn lên với tư tưởng thiếu trách nhiệm, không biết quan tâm đến người khác, trong khi con gái dễ mất tự tin, ngại khó khăn và thu hẹp lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai.
Các nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng trẻ học được rất nhiều từ hình ảnh của người cha trong gia đình. Một người cha biết san sẻ việc nhà không chỉ giúp mẹ bớt vất vả, mà còn xây dựng hình mẫu tích cực trong mắt con: một người đàn ông trách nhiệm, biết quan tâm và tôn trọng người khác. Ngược lại, sự thờ ơ và lười biếng của cha có thể để lại những vết hằn khó xóa trong nhân cách của trẻ.
Vậy nên, người cha nên chủ động chia sẻ việc nhà cùng mẹ. Việc này không chỉ giảm gánh nặng cho vợ, mà còn là bài học sống động cho con về tinh thần trách nhiệm, sự công bằng và tình yêu thương gia đình.
Mẹ thường xuyên phàn nàn
Nếu như người cha có ảnh hưởng lớn đến tính cách, thì người mẹ lại tác động sâu sắc đến cảm xúc và đời sống tinh thần của trẻ. Một người mẹ thường xuyên phàn nàn, trách móc hay kêu ca về sự bất hạnh hay khó khăn trong cuộc sống sẽ vô tình truyền năng lượng tiêu cực sang con. Trẻ lớn lên trong môi trường đó dễ bị căng thẳng tâm lý, mất tự tin và thiếu khả năng đối mặt với thử thách.
Ngược lại, một người mẹ lạc quan, biết cách nhìn nhận khó khăn như cơ hội để học hỏi và trưởng thành, sẽ tạo nên nguồn cảm hứng cho con. Khi mẹ có thể mỉm cười trước khó khăn, trẻ cũng học được cách giữ bình tĩnh, kiên cường và giàu năng lượng tích cực. Vì thế, thay vì than phiền, người mẹ hãy chọn cách chia sẻ, trò chuyện và truyền động lực cho con.
Mẹ nên rèn luyện thái độ sống tích cực, hạn chế phàn nàn trước mặt con. Khi gặp khó khăn, thay vì kêu ca, hãy cùng con tìm cách giải quyết. Đây là cách giúp con học được sự mạnh mẽ và khả năng vượt qua thử thách.
Bố luôn cáu giận
Một nghiên cứu từ Đại học Cambridge (Anh) cho thấy trí thông minh của trẻ chịu ảnh hưởng nhiều từ mẹ, trong khi tính cách lại chịu tác động lớn từ cha.
Tính cách nóng nảy của cha thường để lại dấu ấn rõ nét trong nhân cách trẻ. Một người cha dễ nổi giận, thường xuyên quát mắng hay dùng bạo lực trong giao tiếp sẽ khiến con học theo cách giải quyết xung đột bằng sự hung hăng. Trẻ lớn lên trong môi trường đó dễ trở nên khó kiểm soát cảm xúc, thiếu kỹ năng giao tiếp và có xu hướng bạo lực.
Ngược lại, một người cha biết kiềm chế, dùng lời nói nhẹ nhàng và cử chỉ khoan dung để xử lý mâu thuẫn sẽ giúp con học được cách kiểm soát cảm xúc và cư xử đúng mực. Quản lý cảm xúc không chỉ giúp mối quan hệ gia đình hài hòa hơn mà còn là nền tảng để trẻ thành công trong xã hội. Bởi lẽ, kỹ năng giao tiếp và khả năng kiềm chế cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực của cuộc sống.
Người cha cần rèn luyện kỹ năng kiểm soát cơn giận. Khi căng thẳng, có thể lựa chọn cách tạm thời rời khỏi tình huống, hít thở sâu hoặc tìm phương pháp giải tỏa lành mạnh. Một người cha biết kiềm chế sẽ dạy con kỹ năng quản lý cảm xúc – chìa khóa quan trọng cho thành công sau này.
Cha mẹ chăm sóc trẻ quá mức
Yêu thương con là bản năng tự nhiên của cha mẹ, nhưng đôi khi tình yêu ấy lại biến thành sự bao bọc thái quá. Nhiều cha mẹ vì sợ con vất vả nên làm thay con mọi việc: từ buộc dây giày, xách cặp sách, giặt quần áo. Khi lớn hơn, thậm chí họ vẫn muốn lo cho con từng bữa ăn, từng thủ tục nhỏ trong cuộc sống. Điều này khiến trẻ dần mất đi khả năng tự lập, không biết tự chăm sóc bản thân và dễ ỷ lại vào người khác.
Thực tế, sự trưởng thành của trẻ cần đi kèm với việc được trao cơ hội để thử thách và trải nghiệm. Cha mẹ có thể hướng dẫn, đồng hành, nhưng không nên làm thay. Một đứa trẻ biết tự chịu trách nhiệm cho cuộc sống của mình sẽ lớn lên với tinh thần độc lập, mạnh mẽ và biết ơn. Ngược lại, sự bao bọc quá mức chỉ khiến con cái thiếu kỹ năng, thiếu lòng biết ơn và dễ rơi vào trạng thái thụ động.
Cha mẹ nên buông tay đúng lúc, tạo cơ hội cho trẻ tự trải nghiệm. Có thể bắt đầu từ những việc nhỏ như tự dọn dẹp phòng, chuẩn bị đồ dùng cá nhân. Khi trưởng thành, trẻ sẽ cảm thấy tự tin, độc lập và biết trân trọng nỗ lực của cha mẹ.
So sánh trẻ với người khác
Một trong những sai lầm phổ biến mà nhiều cha mẹ mắc phải là so sánh con mình với con cái của người khác. Mặc dù mục đích có thể là muốn khuyến khích con cố gắng, nhưng thực tế, sự so sánh này thường mang lại cảm giác tự ti, tổn thương và oán giận. Trẻ dễ nghĩ rằng mình không đủ tốt, dẫn đến sự mất tự tin và ảnh hưởng tiêu cực đến lòng tự trọng.
Mỗi đứa trẻ đều là một cá thể riêng biệt, có khả năng, sở thích và thế mạnh khác nhau. Đứa trẻ giỏi âm nhạc chưa chắc sẽ thành công trong thể thao, và ngược lại. So sánh chỉ khiến trẻ đánh mất bản sắc, trong khi điều cha mẹ cần làm là khuyến khích con phát triển điểm mạnh của riêng mình. Khi được công nhận và khích lệ đúng cách, trẻ sẽ tự tin hơn, hạnh phúc hơn và có động lực để tiến bộ.
Thay vì so sánh, cha mẹ nên khích lệ điểm mạnh của con, khuyến khích con phát triển năng khiếu riêng. Hãy nhớ rằng không có đứa trẻ nào hoàn hảo toàn diện – một em có thể giỏi âm nhạc, trong khi em khác lại xuất sắc về thể thao hoặc toán học.
Cha mẹ không tuân theo đạo đức xã hội
Trẻ em học cách cư xử chủ yếu qua việc quan sát hành vi của cha mẹ. Nếu cha mẹ cư xử thiếu văn hóa, không tôn trọng người lớn tuổi, không giữ phép lịch sự nơi công cộng hay có những hành vi thiếu chuẩn mực xã hội, trẻ sẽ dễ dàng sao chép và coi đó là điều bình thường. Kết quả là trẻ lớn lên thiếu sự lễ phép, khó được yêu mến và tôn trọng trong các mối quan hệ xã hội.
Ngược lại, khi cha mẹ biết làm gương từ những hành động nhỏ như chào hỏi ông bà, giữ trật tự nơi công cộng, hay đơn giản là cư xử nhã nhặn với người khác, trẻ sẽ tự nhiên học theo. Một đứa trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường coi trọng đạo đức và phép tắc xã hội chắc chắn sẽ phát triển thành người tử tế, biết cư xử đúng mực và được cộng đồng yêu mến.
Cha mẹ cần rèn luyện bản thân, tuân thủ đạo đức xã hội và ứng xử đúng mực trong mọi tình huống. Muốn con lễ phép với mình, trước tiên cha mẹ hãy lễ phép với ông bà. Muốn con biết giữ ý nơi công cộng, cha mẹ phải làm gương. Đây chính là cách hiệu quả nhất để nuôi dạy trẻ thành người được yêu mến.
Lời kết
Nuôi dạy con cái chưa bao giờ là một hành trình dễ dàng, bởi mỗi hành vi nhỏ của cha mẹ đều có thể trở thành nền tảng hình thành nhân cách của con. Từ thói quen sử dụng điện thoại, cách ứng xử trong gia đình, đến việc cha mẹ đối diện với khó khăn hay cư xử ngoài xã hội, tất cả đều để lại dấu ấn trong tính cách và cuộc sống của trẻ.
Bảy hành vi tưởng chừng vô hại được phân tích ở trên chính là lời nhắc nhở để mỗi bậc cha mẹ nhìn lại chính mình, từ đó điều chỉnh, thay đổi và làm gương cho con. Bởi lẽ, trước khi dạy con, cha mẹ cần học cách dạy chính bản thân mình. Chỉ khi cha mẹ sống tự giác, biết chia sẻ, lạc quan, kiềm chế, tôn trọng và trao quyền tự lập cho con, thì mới có thể nuôi dưỡng những đứa trẻ hạnh phúc, tự tin và thành công trong tương lai.
